ધ્યાન અને આધ્યાત્મિક જીવન : સ્વામી યતીશ્વરાનંદ
પરમાત્મા મારી પાસે ભક્તોના રૂપે આવે છે અને મારે એમના વ્યક્તિત્વ કરતાં વધારે પરમાત્માને જોવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. શિષ્યે પણ સંદેશવાહક-ગુરુમાં તથા પોતાની ભીતર પણ પરમાત્મસત્તાને ઓળખવી જોઈએ. ત્યારે જ આધ્યાત્મિક ઉદ્દેશ ફળદાયી બને છે અને બધામાં પરમાત્માની સત્તાનો અનુભવ સંભવ બને છે.
દિપોત્સવી : ઈશ્વર-સાક્ષાત્કારને પંથે (૧) : સ્વામી વીરેશ્વરાનંદ
(શ્રીમત્ સ્વામી વીરેશ્વરાનંદજી મહારાજ (૧૮૯૨-૧૯૮૫) રામકૃષ્ણ મઠ અને મિશનના દસમા પરમાધ્યક્ષ હતા. તેમણે શ્રીમા શારદાદેવી પાસેથી મંત્રદીક્ષા મેળવી હતી.) ભગવાન શંકરાચાર્યે તેમની બ્રહ્મસૂત્રની ટીકાના પ્રારંભમાં કેટલાંક એવાં વાક્યો લખ્યાં જેમાં[...]
દિપોત્સવી : ભારતના પુનરુત્થાન માટે સ્વામી વિવેકાનંદનો સંદેશ : સ્વામી ગંભીરાનંદ
(શ્રીમત સ્વામી ગંભીરાનંદજી મહારાજ શ્રીરામકૃષ્ણ મઠ અને શ્રીરામકૃષ્ણ મિશનના અગિયારમા પરમાધ્યક્ષ હતા.) આવો, આપણે અવલોકન કરીએ: આચાર્ય સ્વામી વિવેકાનંદ કોલંબોથી કાશ્મીર સુધીની ભારતીય પ્રજાને શો સંદેશ આપી ગયા? સહુથી પહેલાં[...]
દિપોત્સવી : શ્રીરામકૃષ્ણ – વિવેકાનંદ આંદોલનમાં ગૃહસ્થ ભક્તોનો ફાળો : સ્વામી ભૂતેશાનંદ
(શ્રીમત્ સ્વામી ભૂતેશાનંદજી મહારાજ સમસ્ત રામકૃષ્ણ મઠ અને મિશનના પરમાધ્યક્ષ છે.) આંદોલનો ઘણી જાતનાં હોય છે. આપણું આંદોલન શ્રીરામકૃષ્ણ - વિવેકાનંદના વિચારોનો પ્રચાર-પ્રસાર કરવાનું છે. પહેલાં વિચાર મૂકવો અને પછી[...]
દિપોત્સવી : સ્વામી વિવેકાનંદનો માનવતાવાદ (૧) : સ્વામી રંગનાથાનંદ
(શ્રીમત્ સ્વામી રંગનાથાનંદજી મહારાજ રામકૃષ્ણ મઠ અને મિશનના ઉપાધ્યક્ષ છે.) પૂર્વ અને પશ્ચિમ - બંનેના લોકોને સ્વામી વિવેકાનંદના માનવતાવાદનો આ વિષય ખૂબ આકર્ષક લાગે છે એમ મને જણાયું છે. દર્શન[...]
દિપોત્સવી : વિશ્વધર્મપરિષદ માટેની સ્વામી વિવેકાનંદની સફરનો શતાબ્દી ઉત્સવ : સ્વામી ગહનાનંદ
(શ્રીમત્ સ્વામી ગહનાનંદ મહારાજ રામકૃષ્ણ મઠ અને મિશનના ઉપાધ્યક્ષ છે અને રામકૃષ્ણ યોગોદ્યાન મઠ, કાંકુરગાચ્છી, કલકત્તાના અધ્યક્ષ છે.) (૩૧મી મે, ૧૮૯૩ના રોજ વિશ્વધર્મપરિષદ માટે સ્વામી વિવેકાનંદે આરંભેલી સફરનો દશકો સમગ્ર[...]
દિપોત્સવી : જલતી રહો જ્યોતસંવાદિતાની : સ્વામી આત્મસ્થાનંદ
(રામકૃષ્ણ મઠ અને મિશનના જનરલ સેક્રેટરી શ્રીમત્ સ્વામી આત્મસ્થાનંદજી મહારાજે કલકત્તામાં તાજેતરમાં યોજાયેલ વિશ્વધર્મસભામાં ૧૯મી સપ્ટેમ્બરના રોજ સમાપન સત્રમાં આપેલ સ્વાગત પ્રવચન અહીં વાચકોના લાભાર્થે રજૂ કરીએ છીએ.) મા. રાષ્ટ્રપતિ[...]
દિપોત્સવી : સ્વામી વિવેકાનંદના સંદેશનું કેન્દ્રબિન્દુ : સ્વામી મુમુક્ષાનંદ
(શ્રીમત્ સ્વામી મુમુક્ષાનંદજી મહારાજ અદ્વૈત આશ્રમના અધ્યક્ષ અને રામકૃષ્ણ મઠના ટ્રસ્ટી છે.) આજે સમગ્ર વિશ્વમાં સ્વામી વિવેકાનંદની જયન્તી કે પુણ્યતિથિ સ્વયંસ્ફુરિત ઉત્સાહથી, ધામધૂમથી અને ભાવભરી રીતે ઉજવાય છે. સ્વામી વિવેકાનંદ[...]
દિપોત્સવી : સ્વામી વિવેકાનંદનું સંવાદિતાનું દર્શન: અપેક્ષાઓ અને સમસ્યાઓ : સ્વામી પ્રભાનંદ
(શ્રીમત્ સ્વામી પ્રભાનંદજી મહારાજ રામકૃષ્ણ મઠ અને મિશનના આસિ. સેક્રેટરી છે. તાજેતરમાં કલકત્તામાં યોજાયેલ વિશ્વધર્મપરિષદમાં ૧૯મી સપ્ટેમ્બરે તેમણે જે ભાષણ આપ્યું હતું તે વાચકાના લાભાર્થે અહીં આપી રહ્યા છીએ.) આપણામાંના[...]
દિપોત્સવી : સ્વામી વિવેકાનંદ અને વિશ્વધર્મપરિષદ (૧) : દુષ્યંત પંડ્યા
૧૯મી સદીનું અમેરિકા: અઢારમી સદીની છેલ્લી પચ્ચીસીમાં અંગ્રેજોનું સંસ્થાન મટી અમેરિકા સ્વતંત્ર થયું ત્યાર પછીનાં સો વર્ષમાં વિજ્ઞાન અને ટૅકનૉલોજીએ હરણફાળ ભરી હતી. ઔદ્યોગિક ક્રાંતિની કૂચ વણથંભી ચાલુ હતી. આગગાડીએ[...]
દિપોત્સવી : માતૃશક્તિ એટલે શું? : વિમલા ઠકાર
આપણે “માતૃશક્તિ” શબ્દનો અર્થ જોઈએ. ‘પુરુષ’ અને ‘સ્ત્રી’ બે શબ્દોથી તમે પરિચિત છો. ‘નર-નારી’ શબ્દો તમે જાણો છો. ‘માતા-પિતા’ શબ્દોને ઓળખો છો. પરંતુ ક્યાંક એક બિન્દુ ઉપર ઊભાં રહીએ છીએ[...]
દિપોત્સવી : શ્રીરામકૃષ્ણ આરાત્રિકમ્ : સ્વામી વિવેકાનંદ
ખંડન ભવ-બંધન, જગ-વંદન વંદિ તોમાય; નિરંજન નરરૂપધર નિર્ગુણ ગુણમય. હે ભવબંધનનું ખંડન કરનાર, જગતના વંદનીય, હું તમને વંદન કરું છું. તમે નિરંજન નરરૂપ ધારણ કરેલ છે; નિર્ગુણ છતાં ગુણોના આશ્રય[...]
કાવ્ય : પ્રેમળ જ્યોતિ તારો દાખવી : સંકલન
(રાગ માંડ - તાલ દાદરા) પ્રેમળ જ્યોતિ તારો દાખવી મુજ જીવન-પન્થ ઉજાળ. ધ્રુ૦ દૂર પડ્યો નિજ ધામથી હું ને ઘેરે ઘન અંધાર, માર્ગ સૂઝે નવ ઘોર રજનીમાં, નિજ શિશુને સંભાળ,[...]
કાવ્ય : બારણે બારણે બુદ્ધુ : ઉમાશંકર જોષી
ધોમ ધખે ને ધરણી હાંફે, માડીનાં સુકાય દૂધ, અંતરના ઊકળાટ વધે ને ગરજી ઊઠે જુદ્ધ, ઓ રે! ગરજે કાળાં જુદ્ધ; અર્મીકૂપી લઈ ઘૂમી વળો ત્યારે હ્રદયવીર પ્રબુદ્ધ. અંધારઘેરી અરધી રાતે[...]
કાવ્ય : અહંકાર વિશે એક નિવેદન : ઉશનસ્
(શિખરિણી સૉનેટ) હવે અંતે પાડ્યો પકડી રિપુ મારો અદીઠ, મેં; અરે, એ તો મારી મહીં જ, ઘરનો ચોર નીકળ્યો! પૃથુ પ્હાડોથીયે! તનુ તૃણથકી: તોય ટનનો! ન તોળાયે તોળ્યો, અનુભવું છું[...]
કાવ્ય : પૂજાની ઓરડી : બાલમુકુન્દ દવે
હવે મને વહાલી છે પૂજાની ઓરડી: મેવા-મીઠાઈ મસ ચાખી લીધાં, હવે વહાલી છે શબરીની બોરડી; હવે મને વહાલી છે પૂજાની ઓરડી! ઝળહળતી રોશનીના જોયા ઝગારા, હવે ઘીને દીવે છે મન[...]
કાવ્ય : આપજો! : મકરન્દ દવે
ઈશ આવીને આજ કહે કે માગ તે આપું; હૃદય, તને બાંધતાં સકળ બંધન કાપું; દેવતાના દરબારમાં ઊંચે આસને સ્થાપું. મૂરખ મારું કાળજું છતાં કાંઈ ન માને: હઠ કરીને બેસતું એ[...]
કાવ્ય : વિવેકાનંદને : ભાનુપ્રસાદ પંડ્યા
તમે હૃદય શા હતા જલત ભારતી માતના; સદા દ્રવત અંતરે અધિક, દૈન્યથી આપણા. હતા વલય તેજનું તિમિરઢંક આ દેશમાં; તમે પ્રણવમંત્રનો પ્રબળ નાદ પોતે હતા. કર્યાં મનુજમાત્રમાં વિરલ દર્શનો દેવનાં;[...]
કાવ્ય : કૃષ્ણ-રાધા : પ્રિયકાન્ત મણિયાર
આ નભ ઝૂક્યું તે કાનજી ને ચાંદની તે રાધા રે, આ સરવરજલ તે કાનજી ને પોયણી તે રાધા રે, આ બાગ ખીલ્યો તે કાનજી ને લ્હેરી જતી તે રાધા રે.[...]
કાવ્ય : માતૃવંદના : રમેશ પારેખ
ફૂલો, વનો, દરિયાઓ શીતળ છે, મનોહર ને સુંદર છે, તેમાંથી સરરર કરતું હૃદયને ક્યાંક સ્પર્શે છે, કોઈ મર્માન્તક ઘાને પંપાળે છે તે, વાયુની થપકી જેવો માનો જ હાથ છે. જે[...]
કાવ્યાસ્વાદ : એક કણ રે આપો : હરીન્દ્ર દવે
એક કણ રે આપો, આખો મણ નહિ માંગું, એક કણ રે આપો, મારા રાજ! આખો રે ભંડાર મારો એ રહ્યો. એક આંગણું આપો, આખું આભ નહિ માંગું, એક આંગણું આપો,[...]
કાવ્ય : વિવેકાનંદને બોલાવશો મા : બોધિસત્ત્વ
વિવેકાનંદને બોલાવશો મા... આવશે ખુદ (અનુકાવ્ય) બસ કરો, બોલાવશો મા! એમને ધરતી તણી આ ધૂળમાં, પાછા રજોટાવા તમે. હમણાં જ નિજહાથે જલાવેલી ચિતા પર, થાક ખાવા એ પ્રભુપ્યારા પળ્યા છે![...]
દિપોત્સવી : ભારતીય કળાનો સંસ્પર્શ (૧) : રતિલાલ છાયા
પશ્ચિમની ચિત્રકળાની માફક ભારતીય ચિત્રકળા પદાર્થના માત્ર બહિર અંગનું આલેખન કરતી નથી; પરંતુ એથી કંઈક વિશેષ કરે છે. એ મૂળ પદાર્થનું આબેહૂબ ફોટો ચિત્ર નથી હોતી. પશ્ચિમની કળામાં જેનો ઉપયોગ[...]
દિપોત્સવી : પયગંબર વિવેકાનંદ અને તેમની વાણીશક્તિ : સ્વામી જિતાત્માનંદ
વિવેકાનંદના કંઠમાં, એમના પ્રવચનોમાં જાણે કે પ્રૉમેથિયસનો અગ્નિ ઝરતો હતો. આજે પણ તે શ્રોતાઓની સુષુપ્ત દિવ્ય ચેતનાને પ્રજ્વલિત કરી દે છે. રોમાં રોલાંએ લખ્યું છે: ‘એમની વાણી એટલે ભવ્ય સંગીત;[...]
દિપોત્સવી : જૈન ધર્મનો સંદેશ : વીરચંદ ગાંધી
(૧૮૯૩ની શિકાગો ધર્મસભામાં જૈનધર્મના પ્રતિનિધિ શ્રી વીરચંદ ગાંધીએ કરેલ વ્યાખ્યાનોના થોડા અંશો અહીં રજૂ કરીએ છીએ.) હું તમને બધાને લાંબું સંભાષણ આપી તકલીફ નહિ આપું. હું હિંદથી આવું છું અને[...]
દિપોત્સવી : બે વંદનીય વિભૂતિઓ : ગુલાબદાસ બ્રોકર
અર્વાચીન ભારતની મહત્તા વિશે જ્યારે મનમાં વિચાર આવે છે ત્યારે તેને તે મહત્તા અર્પનાર ત્રણેક વિભૂતિઓનાં નામ સહેજે સ્મરણે ચઢે છે. તે ત્રણ વિભૂતિઓ છે - મહાત્મા ગાંધી, રવીન્દ્રનાથ ટાગોર[...]
